Jeden z amerykańskich sądów orzekł 23 czerwca 2025 r., że wykorzystanie książek przez Anthropic do trenowania modeli sztucznej inteligencji (SI) nie stanowi naruszenia amerykańskiego prawa autorskiego. Jest to wielkie zwycięstwo w toczącej się batalii prawnej o modele SI oraz prawa autorskie. Sąd ustalił, że przedsiębiorstwa odpowiedzialne za rozwój modeli SI mogą legalnie trenować swoje narzędzia SI na utworach objętych ochroną prawnoautorską, argumentując, że jest to działanie chronione przez amerykańską doktrynę fair use. Decyzja ta jest konsekwencją pozwu złożonego przez trzech autorów Andrea’e Bartz, Charles’a Graebera oraz Kirka Wallace’a Johnson przeciwko Anthropic. Powodowie zarzucili przedsiębiorstwu nielegalne wykorzystanie ich utworów do trenowania modelu SI – Claude AI. Należy zauważyć, że nie jest to pierwszy wyrok dotyczący trenowania modeli SI. W sprawie Thomson Reuters Enterprise Centre GMBH v. Ross Intelligence Inc. sąd jednak orzekł, że trenowanie modeli SI narusza prawa autorskie i nie mieści się w amerykańskiej doktrynie fair use.

Tło sprawy

Anthropic to przedsiębiorstwo zajmujące się SI, założone w 2021 r. przez byłych pracowników OpenAI. Od marca 2023 r. udostępniło kilka wersji dużych modeli językowych Claude.
Jak wynika z orzeczenia, Anthropic pobrało za darmo miliony książek objętych prawami autorskimi w formie cyfrowej z nielegalnych stron internetowych. Zakupiło także wiele książek, w celu zeskanowania każdej strony, by następnie zapisać je w zdigitalizowanych plikach. Wszystkie te działania miały na celu stworzenie centralnej biblioteki. Książki, które znalazły się w centralnej bibliotece, zostały następnie wykorzystane do trenowania różnych dużych modeli językowych. Niektóre z tych książek były autorstwa powodów, którzy pozwali Anthropic PBC o naruszenie ich praw autorskich.

Czym jest fair use?

Zanim przejdziemy do dalszej analizy wyroku, należy przybliżyć, czy jest doktryna fair use, która nie ma odpowiednika w polskim prawie. Amerykańska doktryna fair use stanowi wyjątek w prawie autorskim, który pozwala korzystać z utworów objętych ochroną prawnoautorską w ograniczony sposób i do określonych celów bez zgody podmiotu, któremu przysługują prawa autorskie. Wyjątek ten stanowi formę obrony, na którą można się powołać w odpowiedzi na zarzuty naruszenia praw autorskich wysuwane przez uprawnionego. O tym, czy korzystanie z cudzej twórczości mieści się w doktrynie fair use decydują cztery czynniki:

cel i charakter korzystania, w tym czy takie użytkowanie ma charakter komercyjny czy też służy celom edukacyjnym o charakterze niezarobkowym,
charakter utworu chronionego prawem autorskim,
ilość i istotność wykorzystanej części w stosunku do całości dzieła chronionego prawem autorskim i
wpływ wykorzystania na potencjalny rynek lub wartość dzieła chronionego prawem autorskim.

Nie da się jednoznaczne ustalić, czy dane działanie podlega fair use, czy nie – decyzję podejmuje sąd.

Uzasadnienia sądu

Sąd po analizie każdego czynnika doktryny fair use, uznał wykorzystanie kopii książek do trenowania modelu SI jako mieszczącego się w amerykańskiej doktrynie. Proces trenowania dużych modeli językowych jest „transformacyjny”, a tym samym jest zgodny z amerykańskimi przepisami. Sąd porównał proces trenowania modeli SI do człowieka aspirującego do bycia pisarzem. Anthropic nie trenował modeli SI na utworach po to, by je powielać lub zastępować, ale by stworzyć coś nowego. Modele SI nie kopiują treści utworów, lecz uczą się na ich podstawie generować nowe wyniki, podobnie jak człowiek inspiruje się sztuką. Jak wskazał sąd, nakładanie obowiązku uiszczenia opłat za każde odczytanie książki czy każde przywołanie jej treści z pamięci byłoby trudne do wyobrażenia. Od wieków ludzie wielokrotnie czytają i analizują te same działa, inspirują się ich tematyką, przyswajają argumenty oraz przyjmują charakterystyczne rozwiązania stylistyczne.

Wygrana Anthropic nie jest jednak całkowita. Sąd uznał, że kopie książek pobranych z nielegalnych stron internetowych, które zostały wykorzystane do stworzenia centralnej biblioteki nie były uzasadnione dozwolonym użytkiem.

Opinia amerykańskiej Gildii Autorów

Amerykańska Gildia Autorów, która ściśle monitoruje spory sądowe dotyczące trenowania modeli SI oraz praw autorskich, wyraziła swoje zdanie dotyczące omawianego wyroku, krytykując ustalenia sądu dotyczące fair use. Gildia Autorów z ulgą przyjęła fakt, że sąd uznał kopie książek pobranych z nielegalnych stron internetowych jako naruszenie amerykańskiego prawa, nie mieszczące się w doktrynie fair use. Nie zgadza się jednak z decyzją sądu uznającą, że trenowanie modeli SI utworami objętymi ochroną prawnoautorską można zakwalifikować jako dozwolony użytek.

Podsumowanie

Wyrok w sprawie Bartz i in. vs. Anthropic to bez wątpienia przełomowa decyzja w zakresie regulacji praw autorskich wobec trenowania modeli SI. Należy pamiętać, że omówiony wyrok dotyczy systemu common law obowiązującego w Stanach Zjednoczonych i nie ma bezpośredniego zastosowania w Polsce, ani w innych krajach Unii Europejskiej. Mimo to przedstawione w nim argumenty oraz sposób rozstrzygnięcia sporu mogą stanowić istotną wskazówkę interpretacyjną i ważny punkt odniesienia w dyskusjach nad regulacjami dotyczącymi trenowania modeli SI oraz praw autorskich.

Agnieszka Kaczmarczyk, praktykantka w kancelarii Barta & Partners.

Pełna treść wyroku dostępna jest tutaj.

(1) UC SANTA BARBARA Library, Copyright & Fair Use Basics, https://www.library.ucsb.edu/copyright-fair-use-basics.

(2) Copyright alliance, What Is Fair Use?, https://copyrightalliance.org/faqs/what-is-fair-use/.

(3) 17 U.S.C. § 107.

(4) Stanford Libraries, Measuring Fair Use: The Four Factors, https://fairuse.stanford.edu/overview/fair-use/four-factors/.

(5) The Authors Guild, Mixed Decision in Anthropic AI Case: Authors Guild Responds to Summary Judgment in Bartz v. Anthropic, https://authorsguild.org/news/mixed-decision-in-anthropic-ai-case/.